Merhaba Misafir

Gerçekten kurguya maduniyet kavramı: Halide Edip Adıvar romanları

PDF

Madun, Antonio Gramsci'nin literatüre kazandırdığı ve Gayatri Chakravorty Spivak'ın “Can the Subaltern Speak?” yani “Madunlar Konuşabilir mi?” makalesiyle popülerleşen ve Latince “subalternus” (sub: alt, alternus: öteki) sözcüğünden türemiş̧, günümüzde, alt-üst ikiliği bağlamında ekonomik, politik, kültürel, her türlü toplumsal yapının alt kısmında yer alanlar için kullanılan bir kavramdır. Madun kavramı birinci anlamıyla nesnel bir konumu işaret eder: cinsel, biyolojik yapı ile dinsel ve sınıfsal durumu açımlar. Madun, ikincil anlamıyla ezilmiş̧, ötekileştirilmiş bir zamanlar türlü haksızlığa uğramış olmanın diri tutulmasıyla oluşturulmuş bir kimliktir ve madun konumunu terk etmiş egemen konumuna yerleşmiş ama madun kimliğini terk etmemiş olanlar, bu kimliği çoğunlukla çıkarları için kullanırlar. Bir zaman haksızlığa uğramış ötekileşmiş olan (konumu itibariyle egemen olan) eski madun, geçmişini, geniş zaman içinde yapıyor olduğu kötülüklere gerekçe gösterir. Mutlak olan madun kimliği, vicdan bağlamında “öteki” olana karşı devreye girmez. Çünkü “öteki” olan madun, kimliğinin sahibi tarafından nesneleştirilmiştir. Madunun öfkesi, yıkıcılığı dönüştürücü değil, intikam odaklıdır. Bu ise köle-efendi ilişkisi bağlamında aynı hâkimiyet ilişkisini yeniden üretmekle sonuçlanır. Halide Edip Adıvar eserleriyle Türkiye panoraması çizer. Kurgusal karakterleri toplumun madunlaştırdığı bir sistem içinde var olan bireylerde oluşur. Bildiride sanatkârın yirmi bir (21) romanındaki kurgusal zeminden gerçeği örneklendiren karakterleri madun kavramı çerçevesinden açıklanacaktır. Sanatın ve yazın estetiğinin birleşiminde Türk romanının gerçek ile kurgu kesişiminde Halide Edip Adıvar’ın sembolleşen kişileri madun/öteki/yabancı kavramlarıyla anlamlandırılacaktır.

Yayınlandığı Kaynak : Sosyal Bilimler Dergisi (SOBİDER)
  • Yıl : 2019
  • DOI : 10.16990/SOBIDER.5016
  • Cilt : 6
  • Sayı : 38
  • eISSN : 2149-0821
  • Sayfa Aralığı : 291-302
  • IO Kayıt No : 98950
  • Yayıncı : Doç. Dr. Özcan Bayrak