Merhaba Misafir

100. yılında Kafkas İslam Ordusu’nu yeniden hatırlamak Birinci Dünya Harbi’nde Osmanlı Ordusu’nun son savaşı: Gence’den Bakü’ye zafer yürüyüşü

PDF

Almanya ile Osmanlı Devleti arasında imzalanan 2 Ağustos 1914 tarihli gizli ittifak antlaşmasının ardından genel seferberlik ilan edilerek bir süre sonra savaşa girilmiştir. Osmanlı Devleti, dört yıl süren bu acımasız savaşta yaklaşık on farklı cephede savaşmak zorunda kalmıştır. Birinci Dünya Savaşı’nın Osmanlı Devleti açısından en zorlu cephelerinden birisi şüphesiz Kafkasya Cephesi’dir. 22 Aralık 1914 tarihinde başlatılan Sarıkamış harekatının kısa bir süre sonra hezimete dönüşmesi doğu cephesinde büyük hüsrana yol açmıştır. Bolşevik ihtilaliyle yıkılan Çarlık Rusyasının yerine kurulan Sovyet Rusya ile Osmanlı Devleti arasında Brest-Litovsk Antlaşması imzalanınca Kafkas cephesinde kısmen bir rahatlama olmuştur. Ancak, Güney Kafkasya’da sıkıntılar bitmemiştir. Mavera-yı Kafkas Hükümeti bir konfederasyon olarak teşkil edilmiş olmasına rağmen, oluşumda yer alan Ermeni ve Gürcülere nispetle Azerbaycan Türklerine karşı sergilenen tavır bu yapının kısa ömürlü olmasına yol açmıştır. 28 Mayıs 1918’de istiklalini ilan eden Demokratik Azerbaycan, geçici olarak teşkilatlanmasını Gence’de yapmış; Osmanlı Devleti ile imzaladığı anlaşma ile Bakü’nün kurtarılması harekatının başlatılmasına zemin hazırlamıştır. 1918 yılı Haziran ayında teşkil edilen Kafkas İslam Ordusu, Gence’de teşkilatlanmasını tamamladıktan sonra ileri harekata geçerek Gökçay, Salyan muharebelerinden sonra 1918 Ağustos’u başında Bakü önlerine ulaşmıştır. Birinci ve İkinci Bakü Taarruzu’ndan sonra 15 Eylül 1918 tarihinde şehir, Kafkas İslam Ordusu tarafından işgalcilerden temizlenerek Azerbaycan Milli Devleti yönetimine teslim edilmiştir. Bu makalede, 1918 yılında Osmanlı Devleti tarafından düşünülen ve daha sonra Demokratik Azerbaycan Cumhuriyeti’nin de katılımıyla ortak bir proje olan Kafkas İslam Ordusu’nun teşkiliyle başlatılan askerî harekât kapsamında Birinci ve İkinci Bakü harekâtı ve şehrin Türk ordusu tarafından teslim alınması konusu değerlendirilecektir.

Yayınlandığı Kaynak : Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi
  • Yıl : 2018
  • Cilt : 2018
  • ISSN : 0255-0644
  • Sayı : 235
  • Sayfa Aralığı : 23-48
  • IO Kayıt No : 78591
  • Yayıncı : Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı