Merhaba Misafir

Ülkelerin bağımsızlık mücadeleleri ve haber ajansları ilişkisi – Anadolu ajansı örneği

PDF

Fransız Devrimi’nin etkisiyle özellikle XIX. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında hızlanan milliyetçilik rüzgârı ile yeni bağımsız devletler dünya sahnesinde rol alırken, bu devletler, haklılıklarını ve varlık sebeplerini iç ve dış kamuoyuna anlatabilmek, tanıtı ya da propagandalarını yapabilmek için o günün kitle iletişim araçlarından büyük ölçüde yararlanmışlardır. Bu iletişim araçlarından biri de haber ajanslarıdır. Haber ajansı kavramı XIX. yüzyılda iletişim literatürüne girmiştir. Fransız gazetesi La Gazette de France’ın eski ortaklarından Charles Louis Havas, devraldığı tercüme bürosunu 1835 yılında Avrupa gazetelerinden derlenen haber özetlerini Fransız basınına aktaran L’Agence de Feuilles Politiques Correspondence Générale adında haber ajansına dönüştürmüştür. Ajans daha çok kurucusunun adı ile Havas olarak tanınacaktır. Benzer şekilde faaliyet göstermek üzere 1849’da Berlin’de National Zeitung gazetesinin sahibi Bernard Wolff tarafından Wolff, 1851’de Londra’da Paul Jolius Reuter tarafından Reuter, 1860’ta Viyana’da Avusturya Macaristan devlet ajansı olarak Telegraphen Korrespondenz Bureau (Korrbureau) ajansları kurulmuştur. Bu ajansların kendi ülke çıkarları doğrultusunda bir yayın politikaları izlemeleri ve özellikle Korrbureau’nun bir devlet ajansı olarak kurulması, diğer ülkelerde de benzer haber ajansları için ilham kaynağı olmuştur. Bağımsızlık mücadelesi veren devletlerin çoğu gibi Osmanlı Devleti’nden ayrılıp bağımsızlığını ilan eden devletlerin de tanıtım ve/ veya propaganda amacıyla yaptıkları ilk işlerden biri kendi haber ajanslarını kurmak olmuştur. Örneğin Bulgaristan tam bağımsızlığını elde etmeden önce 1898’de Bulgaristan Telgraf Ajansı BTA’yı kurmuştur. Yunanistan, 1895’te kurulan özel Stefanopoli Telgraf Ajansı’nı 1905’te devletleştirmiş ve bugünkü Atina Haber Ajansı oluşmuştur. 1877’de bağımsızlığını ilan eden Romanya’da 1899’da Romanya Telgraf Ajansı kurulmuş, Arnavutluk’un da bağımsızlığını kazanır kazanmaz 1912 yılında faaliyete geçirdiği ilk kurumlardan biri Arnavutluk Telgraf Ajansı ATA olmuştur. Bu örneklerde olduğu gibi Türkiye’de de İstiklal Harbi ile verilen bağımsızlık mücadelesi sırasında kurulan ilk kurumlardan biri Anadolu Ajansı’dır. Gazi Mustafa Kemal (Atatürk), ajansın kuruluş amacını, 6 Nisan 1920’de yayımladığı genelgede “kamuoyunun iç ve dış en doğru haber ile aydınlatılması” olarak belirtir. Ajans, Millî Mücadele sırasında cephelerde elde edilen başarıları aktarırken, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin kuruluşunu duyurmuş ve bundan sonra devletin sesi haline gelmiştir. Bu makalede ülkelerin ulusal ajansları ve bağımsızlık mücadeleleri arasındaki ilişkilere değinilirken bu durum Osmanlı bakiyesi ülkelerde ve özellikle yeni Türk Devleti’nin ilk kurumu olan Anadolu Ajansı özelinde incelenmektedir. Makalenin hazırlanmasında arşiv belgeleri, konu ile ilgili olarak daha önce yayımlanmış kitap ve makalelerden yararlanılmıştır.

Yayınlandığı Kaynak : Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi
  • Yıl : 2019
  • DOI : 10.33419/aamd.639889
  • Cilt : 35
  • ISSN : 1011-727X
  • Sayı : 100
  • Sayfa Aralığı : 449-478
  • IO Kayıt No : 108512
  • Yayıncı : Atatürk Araştırma Merkezi