Merhaba Misafir

مقايسۀ معرفتشناسی مابعدالطبيعه از ديدگاه ايمانوئل کانت و فيلسوفان و عارفان مسلمان

PDF

تبيين و توجيه جايگاه و حدود عقل از زمرۀ دغدغههای اصلی فيلسوفان معرفتپژوه بوده و هست. با وجود فاصلۀ قابل توجه اصول و روشهای متفکران غربی و انديشمندان اسلامی در مباحث حدود محدوديتهای عقل، بين اين دو جريان کلی فلسفه اختلافنظر فاحش ديده میشود. به طور کلی آغاز و پايان شناخت طبيعت عقل است. بهويژه در فلسفۀ نقادی ايمانوئل کانت بحث عقل در مراحل ماوراءطبيعت مسدود شناخته شده است. پرسش اساسی اين است که آيا خطای عقل در اين زمينهها به صورت سيستماتيک است يا اتفاقی؟ در پاسخ اين پرسش ديدگاههای فيلسوفان متفاوت است. در اين مقاله نشان داده شده است که عقل چنانچه دربارۀ غير خود تعقل میکند، دربارۀ خود نيز تعقل میکند. مؤسّس فلسفۀ نقادی ايمانوئل کانت چيزی که خود جزمگرا ناميده است، خود به آن دگماتيسم دچار گرديده است. در حقيقت شيوه و متد ايمانوئل کانت در نشان دادن محدوديتهای عقل با شيوۀ عارفان مسلمان تفاوت دارد. ايمانوئل کانت بر اين بود که عقل از طبيعت به ماوراءطبيعت نمیتواند ورود کند. يعنی به نوعی ايمانوئل کانت بين طبيعت و ماوراءطبيعت خطکشی میکرد. در منطقۀ طبيعت هم عقل تنها بايد به شناخت پديداری اکتفاء نمود. در حالی که عارفان مسلمان هيچ وقت قدرت کشف در مابعدالطبيعه را از عقل سلب ننمودهاند. نيز وقتی عارفان و فيلسوفان اسلامی خاصه در حکمت متعاليه با همين پارادوکسهای عقل روبهرو میشدند، چطور از اين بحرانهای خطرناکِ تفکر بيرون میآمدند و مانند کانت روی مابعدالطبيعه خط قرمز نمیکشيدند. در اينجا بايد دقت نمود که در ادبيات عرفانی هم منظور عارفان از تحقير عقل، تنها پايينتر است، نه بیارزش قلمداد کردن آن. همچنين بايد توجه کرد که عقل در نظر » شهود « نشاندن آن از جايگاه عارفان و فيلسوفان مسلمان مراحل عالية مابعدالطبيعه را نمیتواند اکتشاف کند. آن مراحل را فقط شهود میتواند کشف کند. عارفان مسلمان کشف مراحل عالية مابعدالطبيعه را به کشف صريح و ذوق صحيح حواله میکردند.

Yayınlandığı Kaynak : Metafizika
  • Yıl : 2020
  • DOI : 10.29228/metafizika.4
  • Cilt : 3
  • ISSN : 2616-6879
  • Sayı : 1
  • Sayfa Aralığı : 61-80
  • IO Kayıt No : 108495
  • Yayıncı : Metafizika Araştırma Merkezi